'Onze cliënten betalen de rekening zelf'

Psychotherapeuten willen niet meer met zorgverzekeraars samenwerken sinds ze de aard van de klacht moeten melden

Netwerken, lezingen geven en versterkt samenwerken. Dat zijn de manieren waarop een groep psychotherapeuten probeert aan cliënten te komen, sinds ze hun contacten met de zorgverzekeraars hebben verbroken. Isabelle Wolf uit Groningen, John Englebert uit Den Haag en Annette Kalbfleisch uit Amsterdam behandelen alleen nog maar mensen die geen beroep doen op hun verzekering en hun therapie zelf betalen.

Nederlandse psychotherapeuten moeten sinds 1 januari aan overheid en zorgverzekeraars zowel de persoonlijke gegevens van hun cliënten als de diagnose melden. Voorheen wist de verzekeraar slechts dat iemand psychotherapie kreeg, maar niet waarom.

De drie therapeuten weigeren echter vertrouwelijke gegevens aan verzekeraars door te geven. Deze principiële houding heeft consequenties voor hun praktijken. Ze krijgen minder cliënten. Zo verwezen huisartsen nog wel eens door, maar dat waren in de regel cliënten die hun rekeningen naar de verzekeraar doorstuurden. Niet iedereen kan zich veroorloven de therapie zelf te betalen. Een sessie van anderhalf uur kost tussen de euro 190 en euro 250.

De drie psychotherapeuten vinden dat ze geen andere keuze hebben: 'Juist bij psychotherapie is de relatie tussen behandelaar en cliënt belangrijk', zeggen ze. 'Vertrouwen speelt daarbij een cruciale rol. In wat voor positie kom je dan als je aan de verzekeraar moet melden waarvoor iemand wordt behandeld?'

Sommige psychotherapeuten vertellen hun cliënten daarom ook niet dat ze verplicht zijn de diagnose aan de verzekeraar te melden. De drie vinden verzwijgen geen alternatief: 'Op die manier beschaam je het vertrouwen van cliënten in feite dubbel: je schendt zijn privacy én je houdt dat voor hem geheim.'

De melding aan de verzekeraar is de laatste stap van de veranderingen op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg. Aan de overheid moeten psychotherapeuten al sinds anderhalf jaar melden waarvoor een burger wordt behandeld. De drie therapeuten vinden ook deze vorm van 'transparantie' ongewenst. Bovendien, zeggen ze, kunnen ze hun cliënten niet garanderen dat de vertrouwelijkheid niet wordt geschonden, 'want daar hebben we helemaal geen zicht op'.

Daarom omschrijven ze hun werkzaamheden als 'coaching'. Maar coach is geen beschermd beroep. 'Ik moet ook nog uitzoeken of voor coachingsessies btw betaalt moet worden', zegt Wolf. 'Dat maakt de sessies meteen 20% duurder. Daar staat weer tegenover dat je ze van de belasting af kunt trekken.'

Wolf is arts en psychotherapeut en heeft sinds tien jaar een eigen praktijk. Ze heeft altijd al naast gewone cliënten, van wie de verzekeraar de rekening betaalde, zogeheten 'zelfbetalers' als cliënten gehad. 'Zij zagen hun therapie als investering in zichzelf en als een privézaak, waar verder niemand iets mee te maken had. Ik moet nu veel harder netwerken, wil ik mijn praktijk goed draaiende houden. Dat betekent dat ik meer ingang zoek bij instanties en bedrijven, en ook met de psychologische diensten van de universiteit en van hogescholen. Mijn ervaring is dat ouders regelmatig bereid zijn de kosten voor een therapie van hun studerende kinderen op zich te nemen.'

John Englebert werkt 22 jaar als systeemtherapeut, mediator en coach. Cliënten die met de door overheidsingrijpen beknotte therapie niet tevreden waren, kwamen bij hem. 'Het zijn mensen met hoge functies en veel stress. Vaak hoeven ze de rekening niet zelf te betalen, maar doet de werkgever dat. Ik heb ook hoge ambtenaren als cliënten en ook daar betaalt soms de werkgever - en niet de verzekeraar - de sessies. Door mijn ervaring in de alcoholverslavingszorg kunnen mensen bij mij ook goed terecht voor alcohol- en relatieproblemen.' Englebert werkt nauw samen met het coachingsinstituut 'Claire werkt!'

Annette Kalbfleisch heeft sinds dertien jaar een eigen praktijk en neemt sinds 2007 alleen nog maar zelfbetalers aan. 'Ik krijg cliënten via mond-tot-mondreclame. Mensen die zich bij mij melden, kiezen bewust voor een individuele aanpak en hebben daar het geld voor over.' Afhankelijk van de wensen van de cliënt is de benadering meer psychotherapeutisch of meer coachinggericht. Kalbfleisch werkt het liefst met hoger opgeleiden die 'niet op hun mondje zijn gevallen'. Als nieuwe doelgroep heeft ze contact gelegd met expats. Verder gaat ze nu lezingen houden over haar werk. 'Dat is niet alleen belangrijk om aan cliënten te komen, want de eerste associatie met psychotherapie is nog steeds 'zwakte'. Maar dat is onterecht. Veel harde werkers verwaarlozen zichzelf en ontnemen zichzelf daardoor veel plezier. Mijn aanpak is erop gericht hun persoonlijke kracht uit te breiden en dat ga ik uitdragen.'